Nie miałbym oczywiście motywacji do napisania tego tekstu gdyby odpowiedź brzmiała “nie wolno!”

Owszem, wolno. Istnieje długa lista zwierząt “niebezpiecznych” na których posiadanie zwykły obywatel może uzyskać zezwolenie, ale jako, że zwierzęta te stanowią specyficzne zagrożenie dla hodowcy i dla osób postronnych ustawodawca z oczywistych względów uznał, że nie możemy w kwestiach bezpieczeństwa polegać na “zdrowym rozsądku” potencjalnych, przyszłych posiadaczy jadowitych zwierząt i musimy im narzucić pewne minimalne wymogi do spełnienia… I tu nasuwa mi się osobista uwaga. Wśród terrarystów dość popularna wydaje się opinia o nadmiernej restrykcyjności przepisów regulujących posiadanie zwierząt niebezpiecznych. Zupełnie się z tym nie zgadzam. Jest w tych przepisach sporo dziur i sporo kuriozalnych wręcz bzdur, ale akurat wymagania dotyczące warunków przetrzymywania węży jadowitych jak najbardziej trzymają się kupy, że to tak kolokwialnie określę.

Ponieważ interesujące nas regulacje prawne dotyczą nie tylko osób prywatnych, ale też na przykład ogrodów zoologicznych i nie tylko relatywnie małych węży, ale i krokodyli czy słoni, to umówimy się, że przypadek na którym się skupię to klasyczny pokój terrarystyczny ze zwierzętami zamkniętymi w indywidualnych terrariach. To założenie będzie ważne jak dojdziemy do kwestii “śluzy”.

Regulacje dotyczące pomieszczeń i pojemników do przetrzymywania węży jadowitych wyglądają następująco:

          1) pojemniki, terraria, akwaterraria powinny być wykonane ze szkła klejonego (nierozsypującego się po rozbiciu) lub tworzywa sztucznego odpornego na wysokie temperatury, metalu, drewna, innych trwałych materiałów, albo z ich połączenia;

          2) część osiatkowana lub okratowanie terrarium, akwaterrarium, klatki, wybiegu powinny być dopasowane do rozmiarów zwierzęcia, uniemożliwiające jego ucieczkę, wykonane z: 

          a) materiałów nierdzewnych, oczka siatki nie większe niż 5 mm x 5 mm, 

          3) w  pomieszczeniu, w  którym znajduje się pojemnik, terrarium, akwaterrarium lub klatka, wszystkie przewody wentylacyjne, kanały instalacyjno-kanalizacyjne, wejścia do pomieszczeń sanitarnych i pomocniczych, okna, drzwi i inne otwory powinny być zabezpieczone tak, aby zwierzę, które uciekło z pojemnika, terrarium, akwaterrarium albo klatki, nie mogło wydostać się poza to pomieszczenie;

Prawidłowa procedura przygotowania się do posiadania jadowitego węża wygląda więc w praktyce tak:

  • Przygotowanie pomieszczenia hodowlanego 

Musi to być pomieszczenie, które da się oddzielić od reszty domu/mieszkania w taki sposób, aby nie miały do niego dostępu osoby postronne (czytaj zamykane na zamek, do którego klucze mają tylko uprawnione osoby). Przy czym takim pomieszczeniem w teorii mogłaby być na przykład duża szafa, ale jest tutaj jeden kruczek:

W art 4 rozdziału drugiego rozporządzenia mamy takie stwierdzenie między innymi:  “W  chwili otwierania zabezpieczeń wewnętrznych zabezpieczenia zewnętrzne powinny być zamknięte.”  To w praktyce oznacza, że szafa musiałaby być na tyle duża, żeby osoba obsługująca jadowite zwierzę mogla wejść do środka i zamknąć za sobą drzwi zanim otworzy terrarium i jednocześnie mieć po zamknięciu wystarczająco dużo miejsca, żeby dało się bezpiecznie wykonać wszystkie niezbędne czynności. Czyli jednak powinna to być przynajmniej spora garderoba. Osobiście uważam, że 3x3m całkowicie wolnej przestrzeni (w pomieszczeniu całkowicie zagospodarowanym) w której możemy się swobodnie poruszać to minimum. Kusi mnie, żeby napisać im więcej, tym lepiej, ale oczywiście w granicach zdrowego rozsądku.

Prostym testem może być próba podniesienia hakiem ofiologicznym ręcznika z podłogi i odwieszenia go na wieszak z zawiązanymi oczami. Jeśli jesteście w stanie to zrobić bez strachu, potykania się i nie rozbijając łuków brwiowych o wystające krawędzie to przestrzeni powinno być wystarczająco. Spanikowany jadowity wąż wymaga tyle uwagi, że na sprawdzanie co jest pod nogami albo czy uchylając się nie wpadniemy na ścianę nie ma czasu!

Wszystkie kratki wentylacyjne, czy okna (jeśli dają się otworzyć) muszą być zabezpieczone drobną siatką (oczka do 5x5mm maksimum). Jako materiał na siatkę ustawodawca podaje stal nierdzewną lub inny materiał o tej samej wytrzymałości, ale nie podaje grubości drutu, więc w praktyce moskitiery z włókna szklanego powinny być akceptowane. Generalnie, jeśli siatka jest odporna na stopienie, czy korozję i nie może być przegryziona lub rozdarta przez żadne z przetrzymywanych zwierząt, to się nada i powinna zostać zaakceptowana podczas kontroli.

Wszelkie szczeliny nie wymagane z punktu widzenia wentylacji pomieszczenia, takie jak wejścia przewodów elektrycznych do kanałów podtynkowych itp. muszą być zaślepione (zagipsowane np.). 

  • Terrarium

Terraria w uproszczeniu muszą być nietłukące i odporne na wysoką temperaturę i tak jak w przypadku pomieszczenia hodowlanego, wszelkie możliwe drogi ucieczki z takiego terrarium muszą być zabezpieczone (na przykład otwory wentylacyjne nierdzewną siatką o oczkach nie większych niż 5x5mm). 

Można to spełnić w sposób dosłowny, czyli ustawić terraria ze szkła klejonego w zamykanym na klucz pomieszczeniu, ale jest jeszcze inna możliwość. Jeżeli wejście do pomieszczenia hodowlanego będzie skonstruowane na zasadzie śluzy, to całe to pomieszczenie staje się niejako “terrarium” w ujęciu przepisów, i wtedy materiał z jakiego wykonane będą terraria nie będzie miał już znaczenia, ponieważ pojemniki w których będą zwierzęta będą jedynie elementami dzielących to terrarium.

  • Wymagane wyposażenie i aranżacja pomieszczenia.

Ta część rozporządzenia jest chyba najtrudniejsza do rozszyfrowania, a to dlatego, że aby ją prawidłowo rozszyfrować wymagane jest “skakanie po punktach, paragrafach i podpunktach w całym rozporządzeniu. Dodatkowo ustawodawca zaczął od wylistowania wszystkich potencjalnie wymaganych sprzętów, a dopiero w tabeli w ustępie 5 załącznika nr. 3 określił, które wymagania stosuje się dla których rodzin węży. I tak dla grzechotnikowatych zastosowanie mają punkty 1,2,5,6,15,16, ale już dla żmijowatych punkty 2,5,6,11,16,15 itd. A co to w praktyce oznacza? Najprościej chyba będzie, jeśli zacytuję poniżej odpowiednie zapisy z moim własnym komentarzem objaśniającym tam, gdzie wydaje mi się to przydatne.

          5. W  miejscu przetrzymywania zwierzęcia niebezpiecznego należy umieścić łatwo dostępne: 

          1) informację zawierającą nazwę gatunku w  języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje;

          2) opis jego oznakowania; 

Węże muszą być “zaczipowane” – rozdział 4 rozporządzenia

          3) instrukcję zawierającą: 

          a) sposób postępowania w  przypadku ucieczki zwierzęcia niebezpiecznego, obejmującą w szczególności metody jego odłowienia lub innego unieszkodliwienia,

          b) informację o posiadanym niezbędnym sprzęcie umożliwiającym schwytanie lub unieszkodliwienie zwierzęcia niebezpiecznego w  przypadku jego ucieczki, 

Lista na której będą: hak ofiologiczny, chwytak, plastikowy pojemnik, miotła itp.

          c) sposób postępowania w  razie ukąszenia przez zwierzę niebezpieczne w  przypadku zwierzęcia jadowitego; 

Nad przykładową instrukcją pomyślę w przyszłości.

         4) sprzęt umożliwiający schwytanie lub unieszkodliwienie zwierzęcia niebezpiecznego w  przypadku jego ucieczki. 

Czyli to, co na liście z punktu 5c.

Dodatkowe wymagania co do powyższej instrukcji określa jeszcze podpunkt 16 ust. 2 załącznika nr. 3

          16) w przypadku zwierząt gatunków jadowitych: 

          a) przy instrukcji, o  której mowa w  § 5 pkt  3 rozporządzenia, powinna znajdować się lista osób uprawnionych do opieki nad tymi zwierzętami, zawierająca informację o  ich roku urodzenia oraz przybliżonej aktualnej masie ciała z dokładnością do 5 kg, 

          b) instrukcja, o której mowa w § 5 pkt 3 rozporządzenia, powinna zawierać w szczególności spis objawów poukąszeniowych i specyfikę działania jadu, 

          c) w instrukcji, o której mowa w § 5 pkt 3 rozporządzenia, należy zamieścić informację o najbliższych placówkach medycznych, które mogą udzielić pomocy w przypadku ukąszenia, ich telefony alarmowe, dokładne adresy oraz najszybszy sposób dojazdu, przy czym co najmniej jedna z  tych placówek powinna być czynna całodobowo.

Po dalsze wymagania dotyczące posiadanego sprzętu musimy udać się do załącznika nr. 3 i w nim na podstawie tabeli z ustępu 5 odnaleźć w ustępie 2 zapisy dotyczące już konkretnych rodzin/zwierząt, które chcemy posiadać. 

Najpierw to, co dla nich wszystkich jest wspólne:

          2) worek lniany lub z innego materiału o podobnej lub większej wytrzymałości, dopasowany do wielkości posiadanego zwierzęcia;

          5) poskrom (lasso na kiju) lub przedłużona pęseta (chwytak), dopasowane do rodzaju i  rozmiarów posiadanego zwierzęcia;

          6) kij ofiologiczny lub inny sprzęt umożliwiający unieruchomienie i podniesienie zwierzęcia;

          15) w przypadku węży gatunków jadowitych, dla których jadu istnieje surowica, należy posiadać: 

          a) dawkę (lub dawki) odpowiedniej dla gatunku surowicy z aktualnym terminem ważności, wystarczającą na co najmniej 48 godzin po ukąszeniu, przechowywaną w wymaganej temperaturze, 

          b) surowicę, przechowywaną w  lodówce, oznakowanej w  widoczny sposób napisem „SUROWICE PRZECIWJADOWE”, 

          c) instrukcję stosowania surowicy (w przypadku jej posiadania), dawkowanie, częstotliwość podawania, a  kopia tego dokumentu powinna znajdować się także przy instrukcji, o  której mowa w  § 5 pkt  3 rozporządzenia;

Podpunkt 15 to właśnie jest jedno z tych kuriozów w przepisach, ale to jest temat na osobny artykuł.

16) – Patrz powyżej.

A teraz to, co je różni:

Jeśli chcemy posiadać węża z podrodziny Grzechotnikowatych (Crotalinae – w załączniku jest Crotalidae), to ustawodawca nakłada na nas obowiązek posiadania:

          1) terrarium przenośne lub klatka transportowa, dopasowane rozmiarem i  wytrzymałością do wielkości posiadanego zwierzęcia;

Czyli pojemnika transportowego, przez który wąż nie będzie w stanie nas ukąsić

Wydaje mi się dość oczywiste, że chodzi tu o to, iż węże z tej podrodziny posiadają termoreceptory, a co za tym idzie, worek nie stanowi dla nich poważnej przeszkody w obserwowaniu otoczenia. Dlatego do ich transportu ustawodawca zażyczył sobie posiadania specjalnego “nieprzegryzalnego” pojemnika. To niestety znowu jest jedna z tych dziur. Każdy jadowity wąż może “ukąsić przez worek”. Zawężenie tego wymogu tylko do Crotalinae to błąd wynikający zapewne z niewiedzy “ekspertów”, z którymi te zapisy były konsultowane. “Nieprzegryzalny” pojemnik moim zdaniem jest niezbędny w przypadku każdego węża jadowitego! Pamiętajcie, worek z jadowitym wężem w środku “to lawa” jak mówi moje dziecko. Zadziwia mnie, jak wielu ludzi jest co roku kąsanych przez taki worek…

Jeśli natomiast chcemy posiadać węża z rodziny Żmijowatych (Viperidae, ale wyłączając grzechotnikowate) lub Zdradnicowatych (Elapidae), to musimy dodatkowo w pomieszczeniu hodowlanym mieć:

          11) okulary ochronne;

Tutaj znowu dość oczywiste wydaje się, że wymóg ten wynika z faktu istnienia kobr plujących, ale okulary ochronne nie są drogie i nie ma co kruszyć kopii o to, czy mają sens w przypadku żmii. 

W przypadku węży z rodzin Colubridae i Atractaspididae nie jest wymagane posiadanie ani pojemnika transportowego ani surowicy, ale i w ich przypadku rekomendowałbym jednak wyposażyć się w adekwatne pudełko plastikowe z zamykaną na zatrzaski pokrywą. W przypadku Colubridae bardziej już ze względu na bezpieczeństwo samego zwierzęcia w transporcie, ale mimo wszystko…

  • Uzyskanie pozwolenia

Jeżeli wszystkie wymogi co do pomieszczenia i zbiorników/terrariów zostały spełnione, należy wystąpić z wnioskiem do Powiatowego Lekarza Weterynarii o zaświadczenie o ich spełnieniu. Powiatowy lekarz weterynarii przeprowadzi kontrolę docelowego miejsca przetrzymywania zwierząt niebezpiecznych i wystawi protokół kontroli. W tym protokole będzie albo potwierdzenie spełnienia warunków, albo zalecenia co należy poprawić, żeby przy kolejnej kontroli wszystko było już OK. To nie jest egzamin szkolny, nie można go oblać, kontrole przeprowadza się do skutku, czyli do momentu kiedy warunki będą spełnione albo do momentu, kiedy osoba wnioskująca o zaświadczenie zrezygnuje z ubiegania się o nie.

 

Po uzyskaniu protokołu potwierdzającego pozytywne przejście kontroli należy wystąpić do regionalnego dyrektora ochrony środowiska odpowiedniego dla planowanego miejsca przetrzymywania zwierząt o wydanie zezwolenia na ich przetrzymywanie.

Wniosek taki musi zawierać następujące informacje:

          1) imię, nazwisko i adres albo nazwę i siedzibę wnioskodawcy; 

          2) nazwę gatunku w języku łacińskim i polskim, jeżeli polska nazwa istnieje; 

          3) liczbę osobników poszczególnych gatunków, których dotyczy wniosek; 

          4) wskazanie miejsca przetrzymywania zwierząt, których dotyczy wniosek; 

          5) zaświadczenie powiatowego lekarza weterynarii stwierdzające spełnianie przez wnioskodawcę warunków przetrzymywania zwierząt

I to właściwie cała droga. Po złożeniu wniosku pozostaje już tylko czekać na wydanie zezwolenia.

  • Zwierzęta

Powyżej napisałem, że węże muszą być “zaczipowane”. Wymóg ten dotyczy zwierząt które przekroczyły 45cm długości, jednak powiatowy lekarz weterynarii może wydać zezwolenie na odroczenie w czasie wszczepienia mikroczipu ze względu na dobrostan zwierzęcia (na przykład kiedy zwierzę znajduje się w stanie hibernacji).

  • Uwaga końcowa

Art. 73 ust. 4 brzmi następująco:

          “W stosunku do zwierząt gatunków zaliczonych do kategorii II regionalny dyrektor ochrony środowiska właściwy ze względu na wskazane we wniosku, o którym mowa w ust. 5, miejsce ich przetrzymywania może zezwolić na odstępstwa od zakazów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2”

Tutaj należy się małe wyjaśnienie. Żaden urzędnik w Polsce nie ma prawa podjąć decyzji na podstawie własnego widzimisię. Określenie “może zezwolić” nie oznacza, że może “nie zezwolić”. Jeżeli wszelkie wymogi prawne i proceduralne zostały spełnione, czyli pomieszczenie hodowlane spełnia wymogi, a przyszły hodowca złoży poprawny formalnie wniosek o wydanie pozwolenia, to pozwolenie takie otrzyma. 

 

Lista zwierząt, na których posiadanie można w Polsce uzyskać zezwolenie znajduje się w załączniku nr. 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 sierpnia 2011 roku w sprawie gatunków zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi.

 

Link do rozporządzenia

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *